Ne Oldu?
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran protestolarına müdahale tehdidine yanıt verdi. Bekayi, sosyal medya paylaşımında İranlıların sorunlarını kendi aralarında çözeceğini ve dış müdahaleye izin vermeyeceklerini belirtti. Bu açıklama, Trump'ın 'barışçıl protestocular öldürülürse ABD müdahale eder' sözlerine tepki olarak geldi.
Trump, Truth Social platformunda İran rejimini eleştirerek silahlarının hazır olduğunu söylemişti. Bekayi ise ABD'nin geçmişteki müdahalelerini hatırlattı: 1953 Musaddık darbesi, 1988'de vurulan yolcu uçağı, İran-Irak Savaşı'nda Saddam'a destek ve yaptırımlar. Sözcü, bu tarihi ABD'nin İran halkıyla dayanışmadığını gösterdiğini ifade etti.
Gerilim, uluslararası hukuk ihlali olarak nitelendirildi. Bekayi, ABD'nin 'şefkat' bahanesiyle tehdit ettiğini ve İran'ın diyalog yolunu seçeceğini vurguladı.
Bu Ne Anlama Geliyor?
Bu diplomatik gerginlik, ABD-İran ilişkilerini daha da bozabilir. Vatandaşlar için en somut etki, petrol ve doğal gaz fiyatlarında dalgalanma olur. İran, küresel enerji tedarikinin önemli bir parçası; gerilim artarsa akaryakıt ve doğalgaz faturaları yükselebilir.
Türkiye gibi komşu ülkeler, sınır güvenliği ve ticaret açısından etkilenir. Döviz kurları oynaklaşabilir, ithalat maliyetleri artar. Kısa vadede, enerji bağımlılığı olan haneler ve işletmeler bütçelerini gözden geçirmeli.
Uzun vadede, yaptırımlar artarsa küresel enflasyon yükselir. Bu, gıda ve ulaşım gibi günlük harcamalara yansır; tasarruf planları bozulabilir.
Kimleri Nasıl Etkiler?
Esnaf ve küçük işletme sahipleri, yakıt fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkilenir. Lojistik maliyetleri yükselir, kâr marjları daralır. Örneğin, nakliyeciler ekstra giderlerle karşılaşır.
Aileler ve bireysel tüketiciler, doğalgaz ve benzin zamlarından bütçeleri sarsılır. Isınma ve ulaşım masrafları artar, özellikle kış aylarında ev ekonomisini zorlar.
Yatırımcılar ve dövizle işlem yapanlar, jeopolitik risk nedeniyle kur dalgalanmalarından etkilenir. Altın ve petrol gibi varlıklar değer kazanabilir, ama borsa endeksleri düşüşe geçebilir.
Uluslararası ticaret yapan firmalar, İran rotasındaki belirsizlikten tedarik zincirlerini etkiler. İhracatçılar alternatif pazar aramak zorunda kalır.
Güncel Tablo
Şu an somut rakamlar yok, ancak gerilimin enerji piyasalarına etkisi şöyle olabilir: Petrol fiyatları %5-10 artabilir. Türkiye için örnek senaryo: Benzin litresi 40 TL'den 44 TL'ye, doğalgaz faturası aylık 500 TL'den 550 TL'ye yükselebilir. Bu, hane başına ekstra 600 TL yıllık yük demek.
Ne Yapmalı?
Enerji faturalarınızı takip edin ve tasarruf önlemleri alın: LED aydınlatma kullanın, gereksiz tüketimi kısın. Döviz ve altın gibi varlıklarda çeşitlendirme yapın, ama profesyonel danışmanlık alın.
haber kaynaklarını güvenilir yerlerden izleyin. Ticaret yapanlar, alternatif tedarikçiler araştırın. Bireysel olarak, acil durum fonu oluşturun; jeopolitik riskler bütçeyi sarsabilir.